Cemhost.Tr.Gg | Kişisel Wep Sitesi
  Bitkiler
 

Genel Özellikleri

Bitkilerde Adaptasyonlar
Bitkilerde çevreye uyum;Bitkilerdeki dokular bitkilere göre bir takım farklılıklar gösterir. Bitkilerin yaşam ortamındaki çevresel koşullar gelişmişliği ait olduğu dokularda farklılaşmaların oluşmasına neden olur.
ÖRNEK:  Kurak bölge bitkisinde

  • Gövde  kısa ve kalın.
  • Kök   çok gelişmiş.
  • Yaprak  kalın ve küçük yüzeyli.
  • Gözenek (stoma) az ve derinde.     
  • Yaprak yüzeyi terlemeyi önleyen fazla ışığı engelleyen tüylerle çevrilidir.
  • Epidermisin dış çeperi daha kalındır.
  • Kutiküla Kalınlaşmıştır. 

                          
Bitkilerde Analoji : Farklı orijine sahip yapıların metamorfozla aynı işi yapabilecek karakterlerle donanması.

  • Çiçeksiz bitkilerde = Rizoid ler ,
  • Parazit bitkilerde = Haustorium-emeçler,
  • Yüksek bitkilerde = Kökler

Bitkilerde homoloji : Bunların kökenleri aynı ancak farklı görevleri gerçekleştirmek için metamorfozla morfoloji ,histolojik ve anatomik farklılıklar gösterir.    
Yaprak = Stamen = Karpeller :                  

Monokotil ve Dikotil Canlıların Karşılaştırılması            
Organ-Yapı          Monokotil                 Dikotil
Kök :                       Saçak                          Kazık   
Yaprak :                  Perdeli damar            Ağsı damar      
Tohum :                 Tek çenek                  Çift çenek
İletim demeti :      Dağınık (Kapalı)        Düzenli sıralanış
Meristem doku :   Pirimer meristem    Pirimer ve sekonder meristem var
Büyüme :                Boyca                         Boyca ve ence   

A-Kök
İlk kök sistemi eğreltilerde görülür. Karayosunlarındaki rizoid ler kök görevi üstlenen analog yapılardır.
Kökün  Temel  Özellikleri:

  • Su ve mineral alınmasına organize olmuştur.
  • Yer çekimine pozitif tropizma  yaparlar.
  • Yaprak taşımazlar.
  • Klorofil içermezler.
  • Epidermis i ince çeperlidir.
  • Stoma ve tüy metamorfozları taşımaz.
  • Epidermis ten emici tüyler oluşur ve büyük tek koful taşırlar.
  • Dış çeperde (epidermis) kütikula bulunmaz.  

Kök  Metamorfozları
1-Depo Kökler : Şişkin ve depo organı özelliğinde olup besin depolar.
ÖRN: Havuçta  nişasta , Pancarda  şeker birikir.
2-Tutunma Kökleri : Duvar ve diğer cisimlere tutunmada rol oynarlar. Haptotropik (dokunmaya yönelme) tepki verirler.
ÖRN:Duvar sarmaşığı.
3-Destek  Kök : Bataklık ortamlarda yaşayan bitkilerde gevşek zemine tutunmak için yanal uzanan ekstra köklerdir.
4-Diken  Kök : Koruma yeteneğini artıran özelliktir.
5- Özümleme  Kökleri : Kloroplast taşıyan bu hava kökleri fotosentezde yaparlar.
ÖRN : Orkideler
6- Havalandırma  Kökleri : Yeterli oksijen içermeyen bataklık ve sulak ortam bitkilerinde negatif  jeotropizm gösteren kökler toprak ve su üstüne çıkarak O2 alınımında rol oynarlar.
ÖRN: Mangrove , Metroxylan hurmalarında.
7-Sömürme  Kökleri :   Parazit bitkilerde kökler diğer(Konukçu) bitkinin dokularına girebilecek emeçler haline dönüşmüştür. 
ÖRN: Ökse otu                                                                                               
8-Gövde teşkil eden kökler: Kökler yan tomurcuklar vererek yeni bitkiler oluştururlar.
ÖRN: Yabanıl otlar.
Önemli notlar:

  • Depo kök ve gövde oluşturan kökler  vegetatif üreme gerçekleştirirler.
  • Havalandırma kökleri negatif jeotropizm gösterirler.
  • Yabanıl otlarla mücadelenin zorluğu gövde teşkil eden kökler bulundurmasındandır.
  • Su ortamında yaşayan ve bütün yüzeyi ile su alabilen bitkilerde kök bulunmaz.

B-Gövde
İlkse gövde oluşumu karayosunlarında görülür İletim demetlerine sahip gövde eğreltilerde görülür. Ancak gerçek gövde oluşumu çiçekli bitkilerde görülür.
Gövdeyi  kökten ayıran özellikler:

  • Yaprak taşırlar.
  • Hem uçtan hemde intekalar büyür.
  • Lentisel , stoma , hidatot gibi madde alış verişinde görev alan yapılar taşırlar.
  • Negatif jeotropizma gösterirler.

Gövde metamorfozları:
1-Depo gövdeler: Genellikle toprak altında bulunurlar. Toprak üstüne yapraklar
toprak altına ise kökler oluştururlar. Organik madde depo ederler.
ÖRN: Patates
2-Sülük gövde: Gövdeden ayrılan yan dallar sülük gibi tutunma işlevini görmek için farklılaşmıştır. bitkinin diğer cisimlere tutunup destek almasını sağlarlar.
ÖRN:Asma
3-Yapraksı özümleme kökleri: Kurak ortam bitkilerinde dumura uğrayan yaprakların görevini gövde üstlenir ve özümleme yaparlar.
ÖRN:Kuşkonmaz , Zambak
4-Diken gövde: Gövdeden çıkan yan dallar diken şeklini alarak koruma işini üstlenir .
ÖRN: Ahududu

C-Yaprak
Yaprak metamorfozları:
1-Besleyici yapraklar: Kısa , kalın , renksizdir. Besin depolarlar.
ÖRN:Soğan
2-Diken yapraklar: Çöl ortamında terlemenin azaltılması ve korunma gibi yaşamsal adaptasyonları olan bitkilerde görülür .
ÖRN: Devedikeni 
3-Sülük yapraklar: Zayıf gövdeli bazı bitkilerde başka cisimlerden destek almak amacı ile yapraklar sülük halini almıştır.
ÖRN: Bezelye
4-Su depo yaprakları:  Kurak ortamlarda yaşayan bazı bitkilerde yapraklar su depolamak için özelleşmiştir.
ÖRN: Makas otu
5-Kapan (Tuzak) yapraklar: İnsektivor bitkilerde yapraklar böcek kapanı haline dönüşmüştür. Bu sayede bitkiler azot ihtiyacını yakaladıkları böcekleri sindirerek karşılarlar.
ÖRN: Drosera, Nephentes, Dionea

Hidatotlar

  • Su ve bataklık bitkilerinin yapraklarında bulunur.
  • İki kilit hücresi bulunur ancak açıklık hücreler tarafından kontrol edilemez.
  • Odun boruları ile bağlantılıdırlar.
  • Fazla suyun sıvı halde dışa atılımını sağlarlar.
  • Bitkilerde boşaltıma yardımcı yapılardır.

Kutiküla

  • Epidermisin salgısı olarak meydana gelir.
  • Kalınlığı bitkinin su kayıbına toleransına bağlı olarak değişir.(Sulak ortam bitkilerinde incedir.)
  • Canlı ve nazik olan alt dokulardaki hücreleri fiziksel , kimyasal , biyolojik olumsuzluklara karşı korur.
  • Su kayıbını önleyici görev üstlenir.(Azda olsa transpirasyonla su kaybı vardır .)
  • Stoma hücrelerinde bulunmaz.

                               
Bitkilerde önemli yaşamsal olaylar
 Bitkilerde taşıma
A-Su ve karayosunlarında taşıma:
1-Madde alış verişi tüm yüzeyle yapılır
2-Özelleşmiş taşıma sistemleri bulunmaz
3-Su ve nemli ortamlarda yaşarlar
4-Vücud oldukça küçüktür
B-Eğreltiler ve tohumlu (Çiçekli) bitkiler
1-Karasal yaşama uyum sağlamışlardır
2-Madde alış verişi belirli vücud bölgeleri ile yapılır
3-Özelleşmiş taşıma sistemleri bulunur
4-Vücud oldukça büyüktür

Bitkilerde madde taşınımında rol alan faktörler
1- Soymuk borularında Hormonların, besin ve azotlu bileşiklerin taşınması,Gazların taşınması,suyun yanal taşınması: Difüzyon, Aktif taşıma (Yavaş gerçekleşir)
2-Odun borularında su ve suda erimiş maddelerin taşınması:Kök basıncı, Terleme,Kılcallık, Kohezyon ve Aldezyon gücü (Hızlı gerçekleşir)

Bitkilerde destek hareket yapıları:
1-Hücre çeperi ve turgor: Otsu bitkilerde ve ağaçsı bitkilerin genç yapılarında desteği oluşturan temel yapıdır.
2-Destek dokusu: Ağaçsı bitkilerde destek ödevi için farklılaşmış özel hücrelerden oluşmuş dokudur.(Kollenkima ve sklerankima)
3-İşletim demetleri ve çeper kalınlaşması gösteren dokular:Bu dokulara ait hücreler sahip oldukları kalın çeperlerle esas görevlerinin yanısıra bitkilerde destek ödevide görürler.

 Bitkilerde davranış
Çimlenme,çiçek açma,yaprak dökme,tropizma ve nasti bitkilerde görülen önemli davranışlardır. Uyaran işık,ısı,su,kimyasallar ve travmalar olabilir.Tepkilerin verilmesinde hormonlar düzenleyicidir. Tepki ise mitoz,turgor değişimi veya asimetrik büyüme ile gerçekleş
    1-Pasif hareket: Belli bir hareket organeli ve yapısı olmayan tek hücreli canlılarda hareket su,hava akımı ve diğer organizmalar sağlar.Canlı harekette enerji harcamadığı için pasif hareket olarak adlandırılır.Hareketin yönü ve süresi canlı tarafından kontrol edilemez.
    2-Aktif hareket: Canlının hareket organelleri ile gerçekleşen ve canlının enerji harcamasına neden olan harekettir.Taksi (Göçüm) hareketi olarak adlandırılır.Hareket belli bir uyarana bağlı olarak gerçekleşir. Adlandırılması uyarana göre yapılır.Uyarana doğru yapılan taksi hareketine pozitif taksi, uyarandan uzaklaşma şeklinde yapılan harekete negatif taksi hareketi denir.
Yapılan çalışmalar bitkilerinde belli bir alanda ürettikleri özel salgılarla birbirlerinin metabolizmalarını kontrol ettikleri görülmüştür.Ayrıca etilenin etkisinide unutmamak gerekir.

Bitkilerde konum ve yer değiştirme hareketleri görülmez.Bitkilerde gözlenen hareket biçimleri nasti ve tropizmadır.
 1-Nasti(İrkilme)
Uyaranın yönüne bağlı olmaksızın gerçekleşen tepki tarzındaki hareketlerdir.Uyarana göre dlandırılır.
Not:Nasti olayında temel etken turgor olayıdır.

  • *Fotonasti.......(Uyaran:ışık):Papatya çiçeklerinde
  • *Termonasti....(Uyaran:Isı):Çiğdemin yaprak hareketlerinde
  • *Sismonasti....(Uyaran:Sarsıntı,Değme):Küstüm otunda
  • *Tigmonasti....(Uyaran:Dokunma):Böcek kapan bitkilerde

 2-Tropizma(Uyarılma)
Asimetrik büyümeler sonucu gelişir.Hormonların dağılımında görülen asimetri sonucu, dengesiz  turgor ve hücre bölünmeleri ile gerçekleşir. Bu durum bitkinin farklı kısımlarının hormonlara farklı cevap vermesinden kaynaklanır.  Tropizma bitkinin çevresel koşullardan en üst düzeyde yararlanmasını sağlayan durum ayarlama davranışıdır.Uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleşen yönelim şeklindeki harekettir.Uyarana göre adlandırılır.Uyarana doğru gerçekleşen yönelime pozitif tropizma, uyarandan uzaklaşma şeklinde gerçekleşen yönelime negatif tropizma denir.
Not:Tropizma olayında temel etken hormonlardır

  • Fototropizma (Uyaran: ışık) Gövde pozitif tepki kök ise negatif tepki verir.
  • Jeotropizma (Uyaran:Yerçekimi) Gövde negatif kök ise pozitif tepki verir.Bataklık ve sulak ortam bitkilerinin bazı kökleri negatif jeotropizma gösterir. Bu tip kökler havalandırma kökleri olarak adlandırılır ve bataklık toprağında O2 nin az olmasından dolayı köklerin gaz alış verişinde rol alırlar.
  • Hidrotropizma (Uyaran :Su) Kökler pozitif hidrotropizma göstererek suyun fazla olduğu ortamlara doğru yönelirler.
  • Kemotropizma (Uyaran:Kimyasallar=asitler,bazlar,gübre) Kökler kimyasallara karşı pozitif (Gübre) veya  negatif (Asit) tropizma gösterirler.
  • Travmatropizma (Uyaran:Yaralanma) Kökler yaralanmaya neden olan faktörlere karşı negatif tropizma gösterir.
  • Haptotropizma (Uyaran:Temas) Sarmaşık ve fasulyenin sülük gövdelerinde değmeye karşı pozitif tropizma gösterir.                              

Bitkilerde hormon üretilen yapılar:

  • Kök ve gövde ucu 
  • Yapraklar  
  • Tohum  
  • Depo gövde ve köklerde
  • Tomurcuk  
  • Dikotiledon’larda yara bölgesi 
  • Meyve

    Bitkilerde taşıma sistemi olmadığı için hormonların taşınması difüzyonla olur. Hedef yapılar, hormon üreten yapılara çok yakındırlar. Bitkisel hormonlar; bitkilerde hücre bölünmesi, hücre büyümesi  , çimlenmenin uyarılması veya engellenmesi, gövde – meyva- yaprak- kök büyümesi, meyva olgunlaşması, yaprak dökülmesi, Yaraların kapanması, tropizma gibi önemli yaşamsal olayların gerçekleşmesinde rol oynayan organik maddelerdir.
Bitkisel hormonları bitkilerde geçekleştirdikleri etkiye göre iki grupta incelenebilir.
1-Gelişimi uyaran hormonlar: Oksin – Sitokinin – Giberillin
2-Gelişime ket vuran hormonlar: Absisik asit – Etilen – Çok miktardaki oksin

1-Oksin:  Gövde ve kök uçlarında , yapraklarda meristematik  hücrelere tarafından oluşturulur.

  • Büyüme bölgesindeki hücrelerin büyümesini sağlar.
  • Bazı dokularda hücre bölünmesini uyarır.
  • Yeni köklerin oluşumunda rol oynar.
  • Hücre , doku farklılaşması sağlar.
  • Gövde, kök, yaprak ve meyve büyümesini sağlar.
  • Fototropizmaya neden olur.
  • Ovaryum gelişimini uyarır ve tohumsuz meyve oluşumunu sağlar.
  • İlkbaharda kambium faaliyetini başlatır.
  • Döllenen çiçeğin ve yaprakların dökülmesini önler
  • Az salgılandığında yapraklar dökülür.
  • Çok salgılandığında  büyüme ve gelişmeye ket vurur.
  • Stomaların açılıp kapanmasına etki eder.

 
2-Giberillinler

  • Gövdenin hızlı ve anormal uzamasını sağlar.
  • Tohum çimlenmesini uyarır.
  • Çiçeklenmeyi ve erken çiçek açmayı uyarır.
  • Meyve büyümesini sağlar.
  • Tohumda depo nişastanın kullanılabilir glikoza dönüşümünü uyarır.

 3-Sitokininler :

  • Ana kaynağı köklerdir.
  • Hücre bölünmesini uyarır.
  • Bitkide büyümeyi sağlar.
  • Protoplastların kloroplastlar haline gelmesini sağlar.
  • Yaprak dökülmesini  engeller.
  • Tomurcuklardan filiz ve yaprak oluşumunu uyarır.

4-Absisik asit

  • Tomurcuk ve tohumlarda uyku halinin başlaması.
  • Hücre bölünmesinin azaltılması.
  • Su kayıbında stomaların kapanması.
  • Yeşil yaprakların yerini koruyucu pulların alması.

5-Etilen

  • Meyve olgunlaşmasını uyarır.
  • Yaprak dökülmesini uyarır.
 

Tek çenekli

Çift çenekli

Taç yaprak (çiçek)

3's

4 ve 5's

yaprakta damar düzeni

Paralel

Ağsı

İltim demetleri

Dağınık

Düzenli sıralanış

Gövde yapısı

Otsu

Otsu + Ağaçsı

Kök

Saçak

Kazık

Büyüme

Boyca

Boyca ve Ence

Örnekler:

Çim, Mısır, Orkide

Elma, Gül, Ayçiçeği

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
   
 
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=